Mina Kruseman, miniatuurboekje

drukpers met zetsel

Korrex proefpers met zetsel voor miniatuurboekje van Mina Kruseman

mina krusemanVandaag ligt Mina Kruseman bij mij op de drukpers. Ik maak t.g.v. Internationale Vrouwendag een miniatuurboekje met een korte tekst van deze 19-eeuwse feministe, deze power woman zoals we vandaag de dag zeggen. Ik zeg gewoon: Mina Kruseman (1839-1922) was een stoer wijf! Haar hele leven hield ze vast aan enkele van de belangrijkste principes van het feminisme, en ze stak die niet onder stoelen of banken:

  • Vrouwen moeten eonomisch onafhankelijk zijn, dus in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien
  • Daartoe moeten ze een behoorlijke opleiding kunnen volgen
  • De wetten, zeden en moraal van de 19e eeuw zijn voor vrouwen een gevangenis waarbinnen ze geen rechten hebben – het conventionele huwelijk staat voor vrouwen gelijk aan prostitutie

Deze principes bracht ze voor zichzelf consequent in praktijk. Haar boodschap was: “Ik vraag werk voor vrouwen, niets dan werk, werk dat betaald wordt met geld.” Kruseman volgde toneel- en muzieklessen en verdiende haar brood als zangeres, als docente muziek en toneel, als schrijfster, en vooral als voordrachtskunstenares. Ook werkte ze hard om het culturele leven in haar leefomgeving op een hoger peil te brengen. Zo lukte het haar in 1875 om het toneelstuk Vorstenschool van Multatuli, dat al jarenlang op een plank lag te verstoffen, in productie te krijgen. Zijzelf speelde er de hoofdrol in. De opvoeringen hadden veel succes. Met Multatuli had Kruseman een warme vriendschap gekregen, die echter algauw ernstige deuken opliep. Kruseman wilde af van de overdreven, zwaar aangezette acteermode van die tijd, en Multatuli was het niet eens met de ingehouden manier waarop Kruseman haar rol speelde. Er zullen ook andere redenen zijn geweest waardoor de vriendschap tussen deze twee mensen die allebei een groot ego hadden, stukliep. Ik lees momenteel de biografie van Mina Kruseman geschreven door Annet Mooij, die ik bijzonder boeiend vind. Ik zie dat Kruseman in sommige opzichten een moeilijk mens was, maar ik bewonder haar wel. Zij schrok er niet voor terug haar principes en bijvoorbeeld ook haar atheïstische overtuiging publiekelijk te bepleiten. Met haar opvatting over het huwelijk had ze groot gelijk. Het heeft bijvoorbeeld tot 14 juli 1956 geduurd voordat in Nederland de wet over de handelingsonbekwaamheid van gehuwde vrouwen werd afgeschaft. Mijn moeder had toen al vijf kinderen en werkte daarbij hard mee in het bedrijf van mijn vader. Maar tot die datum van 14 juli 1956 had zij als getrouwde vrouw totaal geen zeggenschap over haar eigen leven of bezittingen! Volgens de wet was ze volkomen onmondig. Kruseman zelf trouwde nooit. Wel leefde ze vanaf ca. 1883 bijna vijfendertig jaar lang ongehuwd samen met de negentien jaar jongere Frits Hoffman. Toen ze al in de veertig was, kreeg ze twee dochters met Hoffman, die echter op prille leeftijd overleden. Hoffman zelf overleed eerder dan zij, en ze heeft hem in haar laatste levensjaren zeer gemist.
De tekst in mijn miniatuurboekje is afkomstig van Krusemans autobiografische werk Mijn leven, gepubliceerd in 1877. Later meer over dit boekje.